Meer en meer worden we geconfronteerd met het begrip “perverse prikkel”.
Maar wat zijn dat eigenlijk?

Even een paar voorbeelden om erin te komen:
- De politie kent prestatie contracten, waarvan het aantal bekeuringen een belangrijke is. Is een bekeuring vooral bedoeld als straf middel, nu is het dus ook een beloning voor de politie. Straf voor de een – beloning voor de ander. Zo hoorde ik laatst dat een omstander die goedbedoeld iemand hulp verleende die onwel was geworden zich door de politie gevraagd niet kon identificeren en dus een bekeuring kreeg… Dat wordt weer een kostbare reclame campagne om het imago weer te verbeteren.
- Woningbouwverenigingen worden met name beoordeeld op hun financiële resultaten en minder op hun sociale doelstellingen. Resultaat is dat met niet wil herinvesteren in onrendabele sociale woningbouw. Dit constateert een adviescommissie onder leiding van Arnold Schilder van De Nederlandsche Bank (DNB). Minister Dekker van Volkshuisvesting had in februari om advies gevraagd. Ze wil in het najaar bekendmaken welke maatregelen ze gaat nemen.
- Ook optieregelingen kennen het risico van perverse prikkels.  In sommige gevallen geven optieregelingen “perverse prikkels”om resultaten op te poetsen en optimistische prognoses uit te brengen. Hoogervorst: “Een na ons de zondvloed mentaliteit kan ontstaan waarbij snel cashen van optiewinsten voorop staat”.
- In de AWBZ gaat een perverse prikkel uit van de voorschotten die thuiszorginstellingen krijgen van de zorgkantoren,’ stelt Eric Maas van ABVAKABO FNV. De voorschotten vormen met het gebrek aan kwaliteitseisen aan de zorginstellingen een fatale combinatie die het mogelijk maakt dat AWBZ-geld naar onbekende bestemmingen verdwijnt. Slechts het bezit van een PC en een inschrijving bij de Kamer van Koophandel vormen sinds april 2003 de enige eisen om in een thuiszorginstelling te starten.
- Uit het onderwijs zijn de spookstudenten een bekend fenomeen. Fysiek zijn ze er niet, maar virtueel tellen ze wel mee voor de bekostiging van de onderwijs instelling.
- In het ziekenhuis kennen we het fenomeen dat de patiënt een paar uur langer vastgehouden wordt dan strikt noodzakelijk, zodat een hoger tarief kan worden gedeclareerd.

Wat is nu de kern van een perverse prikkel?
Dat een maatregel (of prestatie indicator) neven effecten heeft die schade doen aan het beoogde (hogere) resultaat. Onbedoeld wordt een persoon/instelling beloond voor verkeerd gedrag.

Zijn perverse prikkels te voorkomen en hoe?
In ieder geval kunnen perverse prikkels beperkt worden door alle betrokkenen en hun rol in het betreffende proces integraal te bezien. Vervolgens moet de beoogde verandering vertaalt worden in een prikkel die voor alle betrokkenen een positief resultaat oplevert. We noemen dat Goal Congruence, oftewel doelovereenstemming.

Voorwaarde voor elke organisatie is een helder en eenduidig besturings systeem. Dat is voor profit organisaties relatief eenvoudig, winst maximalisatie. Voor non-profit organisaties is dat veel complexer door de vele wet- en regelgeving. Met prestatie indicatoren probeert men enige sturing te verkrijgen. Helaas ligt het te vaak voor de hand om beschikbare en gemakkelijk meetbare financiële indicatoren te gebruiken. Teveel wordt er bijv. op kosten gestuurd of op een beperkte aantal gemakkelijk meetbare indicatoren.

Wordt vervolgd……en wie nog “mooie” voorbeelden heeft, ik hou me aanbevolen!